Proces zapalny. Wstęp do interwencji dietetycznej.

dnia

W naszym ciele w każdym momencie może pojawić się zapalenie. Jest to naturalna reakcja organizmu na czynnik prozapalny. Dzięki szybkiej reakcji naszego układu odpornościowego możemy się w sprawny sposób go pozbyć i przywrócić homeostazę, do której dążymy. Jednak w niektórych przypadkach procesy zapalne są bardzo nasilone, wieloogniskowe lub rozsiane po całym organizmie. Jest to sytuacja patologiczna, która obciąża organizm i może wpływać na rozwój dodatkowych chorób, w tym reumatologicznych, metabolicznych i autoimmunologicznych. Na szczęście są produkty, które mogą zmniejszać reaktywność zapalenia i obniżać poziom białek i substancji prozapalnych, jednocześnie kojąco wpływając na przywrócenie odpowiedniej równowagi w naszym ciele.

Czym jest zapalenie?

Zanim zanurzę się w postępowanie dietetyczno-żywieniowe w chorobach zapalnych, chciałabym po krótce wyjaśnić, czym tak naprawdę jest zapalenie. Według definicji zapalenie jest to łańcuch dynamicznie postępujących po sobie reakcji, który rozwija się pod wpływem czynnika uszkadzającego. Jest to naturalna reakcja obronna naszego organizmu, która ma na celu usunięcie infekcji, naprawę tkanek, zlikwidowanie patogenów i wszelkich czynników prozapalnych, czyli takich, które wzmagają stan zapalny tkanki, czy całego układu.

Samo zapalenie wywoływane jest przez czynniki zewnętrzne lub wewnętrzne. Dobrym przykładem mogą być wszelkiego rodzaju patogeny, wirusy, bakterie, drobnoustroje, pasożyty i produkowane przez nie substancje chemiczne. Również toksyny dostarczane przez nas z zewnątrz, leki, alkohol, zanieczyszczona żywność, woda, powietrze, czy wyroby tytoniowe, a nawet alergeny mogą powodować reakcję zapalną. O stanie zapalnym, czy też reakcji zapalnej mówimy również wtedy, gdy po uszkodzeniu tkanek miękkich, kości, stawów, więzadeł, mięśni, przerwaniu ciągłości skóry, pojawi się obrzęk, zaczerwienienie, lokalnie podwyższona temperatura ciała, ból, wysięk i w niektórych przypadkach ograniczenie ruchomości lub czynności.

Zapalenie w kilku krokach

Odczyn zapalny następuje wieloetapowo. Jest to ciąg kolejno przebiegających po sobie reakcji, ściśle związanych i skoordynowanych. W czasie zapalenia obserwuje się rozszerzenie naczyń krwionośnych oraz zwiększenie przepuszczalności śródbłonka naczyń krwionośnych. Dzięki temu komórki odpornościowe mogą w łatwy sposób przemieszczać się do miejsca zapalenia i go wygaszać.

W miejscu zapalenia nasze komórki i tkanki wydzielają chemokiny i cytokiny, czyli specjalne substancje, które sygnalizują leukocytom miejsce uszkodzenia, zachwiania równowagi. Są jak znaki drogowe dla samochodów. Najważniejszymi mediatorami wywołującymi zapalenie są: interleukina 1, interleukina 6, czynnik TNF, histamina, prostaglandyny, leukotrieny, tlenek azotu, immunoglobuliny i wolne rodniki. Co ciekawe, spośród wymienionych tutaj czynników prozapalnych prostaglandyny i leukotrieny powstają z kwasu arachidonowego (wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-6), którego jest dużo w mięsie zwierzęcym, nabiale, jajkach, orzeszkach ziemnych i oleju słonecznikowym.

Rodzaje zapaleń oraz zmiany w organizmie

W klasyfikacji medycznej można wyróżnić i sklasyfikować zapalenia pod względem intensywności i długości występowania objawów. Generalnie wyróżniamy zapalenia ostre, podostre i przewlekłe. Zapalenia ostre są to nagłe reakcje organizmu o dużej intensywności. Towarzyszy im silny ból, zaczerwienienie danej okolicy, obrzęk, wysięk z naczyń krwionośnych, miejscowe, a czasem ogólne podniesienie temperatury ciała oraz upośledzenie funkcji tkanek, czy danego układu np. ruchu. Charakteryzuje się szybkim początkiem i nagłą przyczyna, która go wywołuje. Dobrym przykładem może być stan zapalny pojawiający się po przerwaniu ciągłości skóry, po skręceniu stawu skokowego lub też w wirusowym bądź bakteryjnym zapaleniu gardła. Stan ostry może dotyczyć określonego obszaru ciała, lub też mieć rozległy charakter uogólniony. Wówczas do powyższych objawów dołączają się jeszcze: ogólne osłabienie organizmu, brak łaknienia, gorączka lub stan podgorączkowy, zwiększona męczliwość i podwyższone parametry OB. Może również spaść nieznacznie masa ciała.

Stanem pośrednim pomiędzy ostrym zapaleniem a przewlekłym jest stan podostry. Pojawiające się objawy nie są już aż tak intensywne, jak w przypadku ostrej reakcji zapalnej, jednak nadal mogą być uciążliwe dla pacjenta. Miejsce zapalne jest nadal delikatne i tkliwe, zaczerwienione, lekko obrzęknięte, a temperatura ciała nadal jest lekko podniesiona.

W niektórych przypadkach raczej rzadkich zdarza się, że reakcja zapalna trwa dłużej niż standardowe kilka dni. Jednocześnie wewnątrz ciała zachodzą mechanizmu naprawcze i ponownie uszkadzające tkanki. Organizm nie jest w stanie zwalczyć toczącego się zapalenia i rozwija się przewlekły stan zapalny. Może przedłużać się on do kilku tygodni, miesięcy, lat, lub też trwać przez całe życie. Dobrym przykładem mogą być RZS (Reumatoidalne Zapalenie Stawów), ZZSK (Zesztywniające Zapalenie Stawów Kręgosłupa), dna moczanowa, łuszczycowe zapalenie stawów, miażdżyca tętnic, czy też choroby autoimmunologiczne. W takich wypadkach reakcja zapalna trwa na tyle długo, że może trwale uszkadzać tkanki, więzadła, stawy, wywoływać podwichnięcia i zniekształcenia stawów, blizny, przewlekły ból, pogorszenie jakości życia i ograniczenie ruchomości, czy funkcji tkanek, narządów lub całego układu.

Konsekwencje powstającego stanu zapalnego

Rozwijający się, czy też toczący w naszym organizmie stan zapalny nie pozostaje obojętny dla nas. W zależności od miejsca i tkanki oraz swojej intensywności i rozległości może wywoływać różne efekty.

Toczące się zapalenie w obrębie kości i stawów upośledza funkcje ruchowe. Powoduje zmniejszenie zakresu ruchu, spadek masy i siły mięśniowej oraz zaniki mięśniowe, jeżeli trwa wystarczająco długo. Jest to konsekwencja bólu i obrzęku powstającego podczas reakcji zapalnej. Czasem dochodzi do uszkodzenia kości, powierzchni stawowych, torebki stawowej, ścięgien i pochewek ścięgnistych. Procesy regeneracyjne również mogą trwale naruszać nasz narząd ruchu. Wywołują w obrębie stawu zrosty włókniste lub kostne, deformują głowy kości długich, powierzchnie stawowe, a nawet mogą unieruchamiać staw. W konsekwencji zmniejsza się funkcjonalność stawów i dochodzi do zmniejszenia zakresu ruchu.

W samych mięśniach procesy naprawcze skutkują powstaniem zrostów, blizn lub bliznowców. Wydaje się, że nie jest to niczym złym, jednak taka regeneracja uszkodzeń również wyrządza nieodwracalne szkody w naszym ciele. Blizny pogarszają przesuwalność tkanek względem siebie i podłoża, zmniejszają zakres ruchu i siłę mięśni. Czynność tkanki mięśniowej może być znacznie zmniejszona i również dochodzi do zaników mięśniowych.

Innym ciekawym przykładem regeneracji po reakcji zapalnej w organizmie jest proces naprawczy w tkance nerwowej. Tak! Jest to możliwe, choć w znacznie mniejszym stopniu niż w pozostałych tkankach naszego ciała. Układ nerwowy jest dość mocno skomplikowany. Zbudowany jest z wyspecjalizowanych komórek nerwowych, które zbyt dobrze się nie regenerują. Tworzą się nieodwracalne zmiany zwyrodnieniowe. W konsekwencji powstają zaburzenia czucia, koordynacji ruchowej, czy też porażenia spastyczne lub wiotkie mięśni. W ekstremalnych warunkach, przy dużej rozległości procesu zapalnego może dojść do śmierci pacjenta.

Daj znać, co o tym myślisz!