Celiakia – moda czy choroba?

Od niedawna stało się modne wykluczanie z codziennego żywienia produktów zawierających gluten, czyli artykułów zawierających w swoim składzie pszenicę, jęczmień, żyto, pszenżyto i owies. Niektórzy ludzie po zastosowaniu diety bezglutenowej stwierdzili, że czują się znacznie lepiej, inni, że schudli, z kolei niektóre osoby nie zauważyły żadnej różnicy. W praktyce klinicznej coraz częściej również diagnozuje się celiakię. Dawniej była to bardzo rzadka choroba. Dziś coraz więcej ludzi twierdzi, że jest na nią chorych, choć nie mają charakterystycznych objawów oraz testy diagnostyczne są ujemne. Jak to się dzieje i dlaczego tak jest?

Czym tak naprawdę jest celiakia?

Celiakia coraz częściej mylona jest, czy też zamiennie używana z nietolerancją lub nadwrażliwością na gluten. Dawniej uważana była, za schorzenie występujące wyłącznie u małych dzieci. Niestety jest to błędne podejście, wynikające z niezrozumienia istoty choroby i braku douczenia. Pokrótce postaram się wyjaśnić, na czym polega cały problem. Celiakia należy do chorób autoimmunologicznych, czyli takich, w których nasz własny organizm zaczyna działać w nieprawidłowy sposób i atakuje własne komórki ciała. Po kontakcie z glutenem zawartym w pożywieniu układ odpornościowy osoby chorej na celiakię zaczyna niszczyć kosmki jelitowe – drobne wypustki pokrywające całą powierzchnię jelita cienkiego, zwiększające wchłanianie substancji odżywczych. Efektem toksycznego działania glutenu jest zmniejszenie ilości kosmków jelitowych, upośledzenie wchłaniania niezbędnych dla nas substancji odżywczych oraz wystąpienie niepokojących i uciążliwych objawów klinicznych ze strony układu pokarmowego.

Schorzenie to występuje przez całe życie. Na celiakię choruje ok 1% populacji na świecie. Choć najnowsze badania naukowców z Finlandii sugerują, że ta ilość wzrasta i może już niedługo się gać 2,5%. Może być to spowodowane wzrastającym spożyciem glutenu w diecie lub też modyfikacjami genetycznymi pszenicy, która jeszcze setki lat temu posiadają w swoim składzie znacznie mniej gluteiny i gliadyny niż w czasach obecnych. Oczywiście sposób wykrywania również ma znaczenie i jest stale udoskonalany. Powoli wzrasta też świadomość społeczeństwa i lekarzy, że istnieje tego rodzaju poważna choroba. Nie mniej jednak, jeżeli to schorzenie raz zostanie zdiagnozowane, to nie wystarczy przez jakiś czas stosować się do diety bezglutenowej. Wykluczenie białek roślinnych musi trwać już do końca życia, aby nie powróciły objawy choroby i kosmki jelitowe nie uległy ponownemu zniszczeniu.

Celiakia może być wykryta w każdym wieku. Choć występuje od początku życia, to jej objawy mogą zaostrzyć się w późniejszym wieku. Czynnikami wpływającymi na natężenie schorzenia mogą być ostre infekcje, stres, operacja, ciąża, czy też okres dorastania.

Objawy celiakii

Tak naprawdę obraz kliniczny celiakii może być bardzo różny, dlatego też tak trudno niekiedy się ją wykrywa. Prawdziwa pełnoobjawowa postać pojawia się najczęściej u dzieci, kobiet w ciąży oraz u osób w starszym wieku. Jest to stan najłatwiejszy do zdiagnozowania, ale nie jest zbyt częsty, choć i tak do tej pory zdarzają się przypadki złego rozpoznania. Jej objawy mogą być klasyfikowane jako wynik stresu, nietolerancji pokarmowej, czy zespoły jelita drażliwego. Najbardziej charakterystycznymi symptomami są bóle brzucha, wzdęcia, biegunki wodniste lub tłuszczowe, czasem zaparcia. U dzieci i młodzieży zauważalne są zaburzenia wzrostu i rozwoju, niski wzrost, utrata masy ciała lub mała masa. Często również dochodzi do zmian w zachowaniu, pogorszenia stanu psychicznego, złego wchłaniania i niedoborów witaminowych lub mikro i makroelementów, czego przykładem może być uporczywa anemia.

Innym przykładem jest skąpoobjawowa celiakia, w której widoczne objawy choroby manifestują się praktycznie wyłącznie na powierzchni jelita cienkiego. Brak jest typowych symptomów jak bóle brzucha, wzdęcia, biegunki lub zaparcia, dlatego też trudniej jest ją wykryć. W badaniach krwi obserwuje się niedobory pokarmowe i witaminowe, anemię i podwyższony poziom cholesterolu. Często pojawiają się afty i wrzodziejące zapalenia w jamie ustnej, niedorozwój szkliwa, bóle stawowe i kostne, niekiedy wcześnie pojawia się osteoporoza i problemy skórne. Uporczywe bóle głowy, ciągłe zmęczenie, zmiany osobowości, depresja, poronienia i problem z zajściem w ciążę również mogą się pojawić. Niestety jest to najczęściej pojawiająca się postać celiakii i jednocześnie tak trudna do zdiagnozowania.

Ostatnim rodzajem celiakii jest jej utajona postać. Co ciekawe u takich chorych obserwuje się prawidłowy obraz jelita i kosmków jelitowych, ale we krwi obecne są charakterystyczne dla tej choroby przeciwciała. Przez pewien czas dolegliwość może się nie rozwinąć. Niestety pewnego dnia, pod wpływem różnorodnych czynników, jak stres, infekcje, ciąża, czy operacja może dojść do rozwoju pełnoobjawowej celiakii i niszczenia kosmków jelitowych przez układ immunologiczny chorego.

Daj znać, co o tym myślisz!